ప్రజాస్వామ్య ఆత్మను దెబ్బతీస్తున్న ఆర్థిక ఆధిపత్యం
- ఎన్నికల వ్యయాల విపరీత పెరుగుదల సమాన అవకాశాల క్షీణత
- విధాన నిర్ణయాలపై ఆర్థిక ప్రయోజనాల నీడ
- పారదర్శకత, నైతికత లేకుంటే ప్రజా నమ్మకానికి సంక్షోభం
ఫిబ్రవరి 20 (శ్రీనివాస్ గంజాయి..): ప్రజాస్వామ్యవ్యవస్థలో ఓటు శక్తి అత్యంత గొప్పది. ప్రజలే పాలకులను ఎన్నుకుంటారు. కానీ ఆ ప్రక్రియపై డబ్బు ప్రభావం పెరిగిన కొద్దీ ప్రజాస్వామ్య ఆత్మ దెబ్బతింటోందన్న ఆందోళన పెరుగుతోంది. ఎన్నికలు ప్రజా సేవకుల ఎంపికకు వేదిక కావాలి. అయితే అవి భారీ ఖర్చుల పోటీలుగా మారుతున్నాయన్న విమర్శలు వినిపిస్తున్నాయి. రాజకీయాల్లో డబ్బు ప్రభావం ఎంత పెరిగితే ప్రజల నిర్ణయ స్వేచ్ఛ అంతగా సంకుచితమవుతుందనే ప్రశ్న ఇప్పుడు మరింత ప్రాసంగికమైంది.
ఎన్నికల సమయంలో ఖర్చులు విపరీతంగా పెరుగుతున్నాయి. ప్రచార ర్యాలీలు, ప్రకటనలు, సామాజిక మాధ్యమాల ప్రచారం, ప్రచార వాహనాలు, కార్యాలయాలు ఇవి అన్నీ భారీ వ్యయంతో సాగుతున్నాయి. ఆర్థికంగా బలమైన అభ్యర్థులు మాత్రమే పోటీలో నిలబడగల పరిస్థితి ఏర్పడితే సామాన్యులకు రాజకీయాల్లో ప్రవేశం కష్టమవుతుంది. ఇది సమాన అవకాశాల సూత్రాన్ని దెబ్బతీస్తుంది. ప్రజాస్వామ్యం ధనికుల పోటీ వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంది.
డబ్బు ప్రభావం కేవలం ఎన్నికలకే పరిమితం కాదు. అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత కూడా ఆర్థిక ప్రయోజనాల ప్రభావం పాలనపై కనిపించే అవకాశముంది. ఎన్నికల సమయంలో భారీగా ఖర్చు చేసినవారు ఆ వ్యయాన్ని తిరిగి పొందాలనే ప్రయత్నం చేస్తారన్న అభిప్రాయాలు ప్రజల్లో ఉన్నాయి. ఇది విధాన నిర్ణయాల్లో పారదర్శకతను దెబ్బతీస్తుంది. ప్రజా ప్రయోజనాల కంటే వ్యక్తిగత లేదా వర్గ ప్రయోజనాలు ముందుకు వచ్చే ప్రమాదం ఉంటుంది.
రాజకీయ పార్టీల నిధుల సేకరణపై స్పష్టత లేకపోవడం కూడా ఒక సమస్య. ఎవరు ఎంత విరాళం ఇస్తున్నారు? ఆ నిధులు ఎలా వినియోగిస్తున్నారు? అన్న విషయాల్లో పూర్తి పారదర్శకత అవసరం. లేకపోతే ఆర్థిక శక్తులు రాజకీయ నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంటుంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య నైతికతకు ముప్పు.
సామాజిక మాధ్యమాల యుగంలో ప్రచారం మరింత ఖరీదైనదిగా మారింది. సమాచారం వేగంగా వ్యాపిస్తున్నప్పటికీ దాన్ని ప్రభావితం చేయడానికి పెద్ద ఎత్తున ఖర్చులు చేస్తున్నారు. ప్రచారంలో డబ్బు ఆధిపత్యం పెరిగితే ప్రజాభిప్రాయం కూడా దానికి లోనయ్యే ప్రమాదం ఉంది. నిజమైన అంశాల కంటే ప్రకటనల ప్రభావం ఎక్కువగా మారితే ప్రజాస్వామ్య చర్చ బలహీనపడుతుంది.
డబ్బు రాజకీయాల్లో పూర్తిగా తొలగించడం సాధ్యం కాకపోయినా, దాని ప్రభావాన్ని నియంత్రించడం సాధ్యం. ఎన్నికల ఖర్చులపై కఠిన నియంత్రణలు, పారదర్శక నిధుల వ్యవస్థ, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలు అవసరం. ప్రజలు కూడా చైతన్యంతో వ్యవహరించాలి. డబ్బు ప్రలోభాలకు లోనుకాకుండా అభ్యర్థుల సామర్థ్యం, నైతికత, ప్రజా సేవా దృక్పథాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని నిర్ణయం తీసుకోవాలి. రాజకీయాల్లో డబ్బు ప్రభావం పెరిగితే యువతలో రాజకీయాలపై నమ్మకం తగ్గే ప్రమాదం ఉంది. ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై విశ్వాసం బలహీనపడితే అది దేశ భవిష్యత్తుకు హానికరం. ప్రజల నమ్మకమే ప్రజాస్వామ్యానికి మూలాధారం. ఆ నమ్మకాన్ని కాపాడటానికి రాజకీయ వ్యవస్థ స్వీయ సంస్కరణకు సిద్ధపడాలి. మొత్తంగా రాజకీయాల్లో డబ్బు ప్రభావం నియంత్రణలో లేకపోతే ప్రజాస్వామ్యానికి దీర్ఘకాలిక ముప్పు. సమాన అవకాశాలు, పారదర్శకత, నైతికత, ప్రజా బాధ్యత ఇవి బలపడితేనే ప్రజాస్వామ్యం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది. డబ్బు ఆధిపత్యం తగ్గి విలువల ఆధిపత్యం పెరిగితేనే ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ బలపడుతుంది. అదే సమాజం ఆశించే మార్గం. పారదర్శకత లేకపోవడం మరో సమస్య. పార్టీ నిధులు ఎలా సమకూరుతున్నాయి, ఎంత ఖర్చవుతోంది, ఎక్కడ ఖర్చవుతోంది అన్న అంశాలపై స్పష్టత లేకపోతే ప్రజల్లో అనుమానాలు పెరుగుతాయి. నిధుల సేకరణ, వినియోగం పై కఠిన నియంత్రణలు అవసరం. పారదర్శక వ్యవస్థల ద్వారా మాత్రమే ప్రజా నమ్మకం బలపడుతుంది.
సోషల్ మాధ్యమాలు, ప్రకటనల యుగంలో ప్రచార ఖర్చులు మరింత పెరిగాయి. సమాచార యుద్ధంలో ముందుండేందుకు భారీ వనరులు అవసరమవుతున్నాయి. దీని వల్ల రాజకీయ పోటీ సమాన స్థాయిలో జరగకపోవచ్చు. ఆర్థిక శక్తి ప్రజాభిప్రాయాన్ని ప్రభావితం చేసే స్థితి ఏర్పడితే ప్రజాస్వామ్య విలువలు బలహీనపడే ప్రమాదం ఉంది.
అయితే డబ్బు పూర్తిగా రాజకీయాల నుంచి దూరం కావడం సాధ్యం కాదు. కానీ దాని ప్రభావాన్ని నియంత్రించవచ్చు. ఎన్నికల ఖర్చులపై కఠిన పరిమితులు, పారదర్శక నిధుల వ్యవస్థ, స్వతంత్ర పర్యవేక్షణ సంస్థలు వంటి చర్యలు అవసరం. ప్రజలు కూడా చైతన్యంతో ఓటు హక్కును వినియోగించాలి. డబ్బు ప్రలోభాలకు లోనుకాకుండా అభ్యర్థుల సామర్థ్యం, నైతికత ఆధారంగా నిర్ణయం తీసుకోవాలి.
మొత్తంగా రాజకీయాల్లో డబ్బు ప్రభావం నియంత్రణలో లేకపోతే ప్రజాస్వామ్యానికి ముప్పు. సమాన అవకాశాలు, పారదర్శకత, నైతిక పాలన వంటి విలువలను కాపాడేందుకు సమిష్టి కృషి అవసరం. ప్రజాస్వామ్యం బలపడాలంటే ప్రజల విశ్వాసం నిలవాలి. ఆ విశ్వాసాన్ని కాపాడటం రాజకీయ వ్యవస్థ ముందున్న అతిపెద్ద బాధ్యత.