– ఖర్చుల పెరుగుదల ఆదాయాల పతనం
– మద్దతు ధరలు – ప్రకటనలా? అమలులో శూన్యమా?
– అప్పుల ఉచ్చు – రైతును మింగుతున్న వ్యవస్థ
– పరిష్కారాల దారి – వ్యవసాయానికి భవిష్యత్తు ఉందా?
జనవరి 12, (మనప్రజాప్రతినిధి):
భారతదేశం వ్యవసాయ దేశమని గర్వంగా చెప్పుకుంటాం. రైతు దేశానికి అన్నం పెట్టే అన్నదాత అని వేదికలపై గొప్పగా మాట్లాడతాం. కానీ అదే రైతు పొలాల్లో నిలబడి తన పంటను చూస్తూ భవిష్యత్తు ఏమవుతుందోనని భయపడుతున్నాడు. వ్యవసాయం ఒకప్పుడు గౌరవప్రదమైన జీవనాధారం. ఇప్పుడు మాత్రం అనిశ్చితి, అప్పులు, నష్టాల వృత్తిగా మారిందనే అభిప్రాయం రైతుల నోటే కాదు… సమాజమంతా ఒప్పుకుంటున్న నిజంగా మారుతోంది. ఈ పరిస్థితికి కారణం రైతు అలసత్వమా? లేక పాలన, విధానాలు, వ్యవస్థల వైఫల్యమా? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం వెతకాల్సిన అవసరం ఉంది.
– ఖర్చుల పెరుగుదల- ఆదాయాల పతనం
వ్యవసాయం మొదలుపెట్టే ముందు నుంచే రైతు లెక్కలు వేసుకోవాల్సి వస్తోంది. విత్తనాలు, ఎరువులు, పురుగుమందులు, డీజిల్, కూలీల ఖర్చులు ఏటేటా పెరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఒక ఎకరా సాగు చేయాలంటే పెట్టుబడి భారీగా అవసరం అవుతోంది. కానీ పంట పండిన తర్వాత వచ్చే ఆదాయం మాత్రం అదే స్థాయిలో నిలిచిపోతోంది. కొన్ని సందర్భాల్లో ఖర్చుల్ని కూడా తిరిగి పొందలేని పరిస్థితి నెలకొంటోంది. వర్షాలపై ఆధారపడే వ్యవసాయం ఇప్పుడు వాతావరణ మార్పుల దెబ్బకు మరింత అస్థిరంగా మారింది. అకాల వర్షాలు, కరవు, వరదలు రైతు కష్టాన్ని ఒక్కసారిగా నీళ్లలో కలిపేస్తున్నాయి.
పంట దిగుబడి బాగున్నా ఆనందపడే పరిస్థితి రైతుకు లేదు. ఎందుకంటే దిగుబడి ఎక్కువైతే మార్కెట్లో ధర పడిపోతుంది. దిగుబడి తక్కువైతే పెట్టుబడి నష్టం. ఏ పరిస్థితిలోనూ రైతుకు భరోసా లేకుండా పోయింది. ఈ అసమతుల్యతే వ్యవసాయాన్ని నష్టాల వృత్తిగా మార్చే మొదటి అడుగు.
– మద్దతు ధరలు – ప్రకటనలా? అమలులో శూన్యమా?
కనీస మద్దతు ధరలు రైతుకు రక్షణ కవచంగా ఉండాల్సింది. కానీ వాస్తవంలో అవి ప్రకటనలకే పరిమితం అవుతున్నాయనే విమర్శలు బలంగా వినిపిస్తున్నాయి. చాలా చోట్ల కొనుగోలు కేంద్రాలు లేవు. ఉన్న చోట్ల ఆలస్యం, నాణ్యత పేరుతో తిరస్కరణలు జరుగుతున్నాయి. దీంతో రైతు తప్పనిసరిగా మధ్యవర్తుల వద్దకు వెళ్లాల్సి వస్తోంది. అక్కడే అసలు నష్టం మొదలవుతుంది.
రైతు పంటను తక్కువ ధరకు అమ్మితే, అదే పంట వినియోగదారుడికి చేరేసరికి ధరలు ఆకాశాన్ని అంటుతాయి. ఈ తేడా మొత్తం మధ్యలోని దళారుల జేబుల్లోకి వెళ్తోంది. మార్కెట్ వ్యవస్థ రైతుకు అనుకూలంగా లేకపోవడమే ఈ దుస్థితికి ప్రధాన కారణం. గిట్టుబాటు ధర లేకుండా వ్యవసాయం ఎలా లాభసాటిగా మారుతుంది అన్న ప్రశ్నకు ఇప్పటికీ స్పష్టమైన సమాధానం లేదు.
– అప్పుల ఉచ్చు – రైతును మింగుతున్న వ్యవస్థ
వ్యవసాయం సాగు చేయాలంటే రుణాలు తప్పనిసరి అయ్యాయి. బ్యాంకుల నుంచి రుణాలు అందకపోతే రైతు ప్రైవేట్ అప్పులవారిని ఆశ్రయించాల్సి వస్తోంది. అక్కడ వడ్డీలు మరింత భారంగా మారుతున్నాయి. పంట నష్టపోతే రుణం తీర్చే మార్గం కనిపించదు. అప్పు మీద అప్పు పెరిగి రైతు పూర్తిగా అప్పుల ఉచ్చులో చిక్కుకుంటున్నాడు.
రుణమాఫీ అనే మాట ఎన్నికల సమయంలో పెద్దగా వినిపిస్తుంది. కానీ అమలులో మాత్రం ఆలస్యం, పరిమితులు రైతును నిరాశకు గురిచేస్తున్నాయి. కొందరికి మాఫీ లభిస్తే, మరికొందరు పూర్తిగా బయటపడుతున్నారు. ఈ అసమానత రైతుల్లో అసంతృప్తిని పెంచుతోంది. అప్పుల భారం కేవలం ఆర్థిక సమస్య మాత్రమే కాదు… మానసిక ఒత్తిడిని కూడా పెంచుతోంది. వ్యవసాయం నష్టాల వృత్తిగా మారిందన్న భావన ఇక్కడే బలపడుతోంది.
– పరిష్కారాల దారి – వ్యవసాయానికి భవిష్యత్తు ఉందా?
వ్యవసాయాన్ని నష్టాల వృత్తిగా మార్చింది రైతు కాదు… వ్యవస్థల వైఫల్యం. కాబట్టి పరిష్కారాలు కూడా సమగ్రంగా ఉండాలి. గిట్టుబాటు ధరలు కేవలం ప్రకటించడమే కాదు, వాస్తవంగా రైతు చేతికి అందేలా అమలు చేయాలి. కొనుగోలు కేంద్రాలు గ్రామ స్థాయికి చేరాలి. పంట బీమా సకాలంలో పరిహారం ఇచ్చేలా మారాలి.
నిల్వ సదుపాయాలు, కోల్డ్ స్టోరేజీలు, మార్కెట్ లింకేజీలు రైతుకు అందుబాటులోకి వస్తే మధ్యవర్తులపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం తగ్గుతుంది. చిన్న, సన్నకారు రైతులకు ఆధునిక సాంకేతికత, యంత్రాలు అందించాల్సిన అవసరం ఉంది. వ్యవసాయం లాభసాటిగా మారితేనే యువత మళ్లీ పొలాల వైపు చూస్తుంది. లేదంటే గ్రామాలు ఖాళీ అవుతాయి… పట్టణాలు భారంగా మారతాయి.
రైతు చేతిలో మట్టి మాత్రమే కాదు… దేశ భవిష్యత్తు ఉంది. ఆ భవిష్యత్తును కాపాడుకోవాలంటే వ్యవసాయాన్ని నష్టాల వృత్తిగా కాకుండా గౌరవప్రదమైన జీవనాధారంగా మార్చాల్సిందే. ఇది పాలకుల బాధ్యత మాత్రమే కాదు… సమాజమంతా తీసుకోవాల్సిన సమిష్టి బాధ్యత. లేకపోతే అన్నదాత అనే పదం కేవలం నినాదంగా మిగిలిపోయే ప్రమాదం తప్పదు.
